"οι τε είχον
Φθίην ήδ'
Ελλάδα καλλιγύναικα
Μυρμιδόνες δε καλεύντο
και Έλληνες και
Αχαιοί"
Β -683,4
Γράφει ο Αδάμης Ευθύμιος
Το όνομα
Ελλάς - Έλλην .
1. Οι Μύθοι.
Οι αρχαίοι
ανέφεραν ένα φυλετικό
μύθο, με τον οποίο "ερμήνευαν" την εθνική
τους ονομασία "Έλληνες" συνδέοντάς τη
με το όνομα του
μυθικού βασιλιά και
γενάρχη "Έλληνα" (θεωρία
του κοινού προγόνου
- γενάρχη)απ' τον οποίο
προήλθαν όλα τα
ελληνικά φύλα .
Την ύπαρξη του
Έλληνα δέχονταν ακόμη
και οι μεγάλοι
ιστορικοί της αρχαιότητος όπως ο
Ηρόδοτος ή ο Θουκυδίδης
οι οποίοι με την
σειρά τους επανέλαβαν, χωρίς συστηματικό
έλεγχο, το "μυθικό αξίωμα" και
στις επίσημες πλέον
ιστορίες των Ελλήνων, έτσι
συνδέθηκε άμεσα η εθνική
ονομασία με τον
γενάρχη, βασιλιά της Φθίας, (τον "Έλληνα"), ο οποίος
είχε γιούς τους
υπολοίπους "γενάρχες" των
ελληνικών φύλων : τον
Αίολο, τον Δώρο και
τον Ξούθο.
Ο
μύθος, εάν τον παρακολουθήσουμε στην αφήγηση του Απολλοδώρου αναφέρεται στο
πανάρχαιο γεωλογικό φαινόμενο
του κατακλυσμού το
οποίο, ως γεγονός, είναι
καταγεγραμμένο σε πολλές
μυθολογίες αρχαίων λαών και η
σύνδεσή του με
την καταγωγή των Ελλήνων αποδεικνύει
ότι οι Έλληνες
συντηρούσαν στην παράδοσή
τους, παλαιές μνήμες
και εμπειρίες κοινές
με πολλούς άλλους
λαούς .
Κατά τον
ελληνικό μύθο, ο τιτάνας
Προμηθέας συμβουλεύει
τον γιό του, τον βασιλιά της Φθίας, που ονομάζεται
"Δευκαλίων" και έχει γυναίκα
την κόρη του
άλλου τιτάνα του Επιμηθέα,
την "Πύρρα", να φτιάξει
μια κιβωτό για
να σωθεί από
τον επερχόμενο κατακλυσμό.
Ο
Δευκαλίων κατασκεύασε την κιβωτό
και σ' αυτή
κατέφυγε μαζί με την
Πύρρα στις εννέα
μέρες που ο Δίας, με
ασταμάτητη βροχή, πλημμύρισε
τον κόσμο. Πνίγηκαν
λοιπόν οι άνθρωποι
και άλλαξε οριστικά η γεωλογική
όψη της Ελλάδας, όμως, όταν υποχώρησαν
τα νερά, και η
κιβωτός σταμάτησε στον
Παρνασσό, ο Δίας συμβούλευσε
τους διασωθέντες να
δημιουργήσουν και πάλι
τους ανθρώπους, ρίχνοντας
πίσω τους πέτρες, έτσι
από την Πύρρα
προήλθαν οι γυναίκες και
από τον Δευκαλίωνα οι άνδρες ….
Το ζευγάρι
απέκτησε όμως και τα δικά
του παιδιά : τον Έλληνα, τον Αμφικτύονα και την Πρωτογένεια, (ενώ αναφέρονται και
άλλα όπως η Θυία, η Μελανθώ…) .
Αυτοί οι
μετα-κατακλυσμιαίοι απόγονοι του Δευκαλίωνα απλώνονται
στις κοντινές περιοχές
και συνδέονται επιγαμικά
με άλλους βασιλικούς
οίκους(;).
Ο Αμφικτύονας βασίλεψε για
λίγο κοντά στις
Θερμοπύλες, (στην Ανθήλη),
όπου ίδρυσε την
Πυλαία Αμφικτυονία, κατόπιν
πήγε στην Αττική,
παντρεύτηκε την κόρη του Κραναού, τον
εκθρόνισε και βασίλεψε
για δέκα χρόνια , για
να εκθρονιστεί και αυτός με την
σειρά του από
τον Εριχθόνιο .
Ο Έλληνας, παντρεύτηκε την νύμφη Ορσηίδα
απέκτησε γιους τον Αίολο (Αιολείς), τον Δώρο (Δωριείς) και
τον Ξούθο, ο οποίος ήρθε
στην Αττική, παντρεύτηκε την κόρη
του Ερεχθέα, την Κρέουσα και
απέκτησε μαζί της
δύο γιούς που
αποτέλεσαν τους άλλους
δύο γενάρχες : τον Αχαιό
και τον Ίωνα.
Από τον Αίολο και την
Εναρέτη λοιπόν γενήθηκαν πέντε
κορίτσια και εφτά
αγόρια οι : Κριθέας, Αθάμας,
Σίσυφος, Σαλμονέας, Διηόνας, Μάγνητας και Περιήρης(Αιολίδες), Κρανάη, Αλκυόνη,Πεισιδίκη, Καλύκη και Περιμήδη.
Από τον Δώρο,
προήλθαν οι Δωριείς, ο
Αιγιμιός (ο γιος του
Δώρου) τους έδωσε τους
νόμους, όσο ζούσαν στην
κοιλάδα του Πηνειού, κάλεσε μάλιστα
σε βοήθεια τον
Ηρακλή εναντίον των Λαπιθών και
υιοθέτησε τον Ύλο,
επίσης ως γιός
του Δώρου θεωρούνταν
και ο Τέκταμος που
επέδραμε στην Κρήτη .
Ο Ίων
κατά τον Παυσανία
πρώτα έγινε βασιλιάς
στους Αιγιαλείς και
κατόπιν στους Αθηναίους, ενώ ο
Στράβων υποστηρίζει πως επειδή
νίκησε τους Θράκες
για την δόξα του
οι Αθηναίοι τον
έκαναν βασιλιά .
Ο Αχαιός γύρισε στην Θεσσαλία και από
εκεί οι γιοι
του Άρχανδρος και Αρχιτέλης ήρθαν στο Άργος όπου
κατέκτησαν την Πελοπόννησον(Αχαιοί) .
Βέβαια είναι αδύνατο να προσδιορίσουμε χρονικά
αυτά τα πρόσωπα, την
ύπαρξή τους ή την
δράση τους, όμως η αναφορά
του κατακλυσμού (παρ' ότι αναφέρονται και άλλοι κατακλυσμοί
στους αρχαίους ελληνικούς μύθους π.χ. επί Ινάχου, ή
επί Ωγύγου) είναι
ένα στοιχείο που
μπορεί να διασταυρωθεί
με τις αναφορές
της Μεσοποταμίας, (για τον
εκεί κατακλυσμό), τον οποίο
οι επιστήμονες χρονολογούν (εκεί) κοντά στο 3000 π.Χ.
Συμπερασματικά θα
λέγαμε ότι ο μύθος
εμφανίζει τις πρώτες ελληνικές
φυλές ως βιολογικούς απογόνους
του Έλληνα, οι οποίες
αναπτύσσονται στον χώρο της
κεντρικής Ελλάδας, μάλιστα στην
ευρύτερη περιοχή της Φθίας, (και της Αττικής) σε κάποιο
χρόνο ακαθόριστο.
Φυσικά, μόνο
τα παιδιά του Έλληνα
φέρουν αυτό το όνομα,(Έλληνες) ενώ η
γενιά του αδελφού του Αμφικτύονα, μένει
ανώνυμη μέχρι που
ο εγγονός του
(ο γιος του Ιτωνού), ο Βοιωτός μετέδωσε
εκείνος τ' όνομά
του στους Βοιωτούς,
το ίδιο και
η γενιά της Πρωτογένειας που με τον
Δία γέννησε τον Αέθλιο και τον Οπούντα (κατ'
αλλους με τον Λοκρό) ονομάζει το
φύλο των Λοκρών (από την Θυία,
ο Μάγνητας και ο Μακεδόνας και από
την Μελανθώ ο
Δελφός).
Αυτή την
παράδοση όπου δεν
ονομάζονται όλοι Έλληνες, αλλά
μόνο το ένα
τρίτο των επίσημων απογόνων του Δευκαλίωνα, ενώ οι άλλοι
φέρουν τοπικές ονομασίες, την
συναντάμε υπαρκτή στον Όμηρο,
όταν ο ποιητής, συντηρεί την
τοπική φυλετική διαίρεση και
μνημονεύει τις ονομασίες.
Άμεσα, όμως στο όνομα Έλληνες, συνδέει μόνο
τους Μυρμιδόνες, οι οποίοι
(κατά μία άποψη) ξεκάθαρα στην Β
της Ιλιάδας ονομάζονται και Έλληνες, ενώ κατά άλλη
εκτίμηση οι Έλληνες είναι ένα
μικρό φύλο, πολεμικό, που συμβιώνει μαζί τους
στην Φθία και έχει
βασιλιά τον γενναιότερο
από τους ήρωες,
τον Αχιλλέα.
Η πρώτη λοιπόν
πιστοποιημένη σχέση του
συγκεκριμένου λαού, των Ελλήνων, με ένα πρόσωπο
της εξουσίας και με ένα
γεωγραφικό χώρο, ζωής και δράσης τους
(λαός - βασιλιάς- περιοχή)
είναι αυτή που
κατατίθεται στην Ιλιάδα
στο σχήμα : Έλληνες - Αχιλλέας(βασιλιάς)- Ελλάς - Φθία
(πατρίδα).
Ο
προσδιορισμός του λαού με
βάση τον μύθο, γίνεται δεκτός από
τον Όμηρο αφού οργανώνει τα
γεγονότα με βάση τις
γενεαλογίες. Αυτές αποτελούν την ταυτότητα του απογόνου, το πιο
περιληπτικό σχήμα καταγωγής και
ιστορίας ενός γένους
ή ενός φύλου.
Η γενεαλογία
λοιπόν του βασιλιά των
Ελλήνων(- Μυρμιδόνων) διότι αυτή
σημαίνει πολλά για
την κοινή πορεία τόσο
του βασιλικού οίκου, όσο
και του λαού, είναι
γνωστή στον ποιητή, γι' αυτό και
εκείνος φωτίζει το
παρελθόν με το
στόμα του ιδίου
του Αχιλλέα:
"όμως εγώ περηφανεύομαι πως είμαι γενιά
του Δία, του μεγάλου,
με γέννησε ο
Πηλεύς, ο γιος
του Αιακού, άνδρας που
στους πολλούς
βασιλεύει Μυρμιδόνες και
ο Αιακός ήτανε γιος
του Δία…"
Φ 187-189
Άραγε οι
Αιακίδες βασιλείς είχαν
την τιμή της άμεσης
σχέσης με τους Μυρμιδόνες
και αυτοί ήταν
οι αμιγείς απόγονοι της
πρώτης βασιλικής αρχής (Αιακός), συνεπώς μόνο ο δικός
τους βασιλικός οίκος(Αιακίδες)
διοικεί νόμιμα (με κληρονομική διαδοχή) τους
φερόμενους Μυρμιδόνες -Έλληνες της Ιλιάδος,
ή έστω ανάμεσά τους
το μικρό φύλο
που μένει στο
βασίλειό τους στην
Φθία και ονομάζεται Έλληνες .
Αυτή η μυθική
αντίληψη ότι : Αιακίδες - Μυρμιδόνες- Φθία, έχουν στενή και σταθερή σχέση, την πιστοποιούσαν
ποικιλοτρόπως και πολλοί
άλλοι μύθοι (αναφερθήκαμε)
οι οποίοι συνέδεαν στενά
τον γενάρχη Μυρμιδόνα με τους Αιολείς,
αφού τον
ανέφεραν ως εγγονό του
Αιόλου από την κόρη
του, την Πεισιδίκη, ή τον Φθίο με τους Αχαιούς
αφού τον ανέφεραν
ως γιο του Αχαιού, μάλιστα (ο Φθίος) είχε ένα
γιο που ονομαζόταν
Έλληνας (κατά μια
παράδοση ίδρυσε την πόλη Ελλάς),
ο Απολλόδωρος αναφέρει τον
Φθίο ως γιο
του βασιλιά της
Αρκαδίας Λυκάονα,
(απηχείται η σχέση Δαναών - Μυρμιδόνων).
Πρέπει λοιπόν
να δεχθούμε ότι
αυτή, η διασύνδεση των
προσώπων (βεβαιωμένη από
την παράδοση),σημαίνει φυλετική
σχέση, διότι Αιολείς - Αχαιοί -
Μυρμιδόνες συνδέονται αναμεταξύ
τους μ' ένα πλέγμα
σχέσεων (καταγωγή-επιγαμίες…) ενώ
επίσης μοιράζονται και
ένα μικρό γεωγραφικά
χώρο με τον
οποίο συντηρούν μια
μακρά παράδοση .
Συμφωνα με
την μυθολογική θεώρηση, το όνομα "Έλλην" υπήρξε
όνομα αρχαιοτάτου τοπικού βασιλέα,
σ' ένα
φυλετικό κορμό μετά
τον κατακλυσμό, γι' αυτό και
επανέρχεται στον ίδιο χώρο, σε πολλές και
διαφορετικές γενιές, μέσα σε
συγγενικά φύλα.
Ο
Αχιλλέας λοιπόν αποτελεί την
προέκταση του μύθου αφού
έχει στο βασίλειό του τους απογόνους του
Έλληνα και τους
ίδιους μαζί του, ως
στρατιώτες στην Τροία, μάλιστα
όταν θα σκοτωθεί
δεν αναλαμβάνει στους Μυρμιδόνες
βασιλιάς ο ανιψιός του, ο
Μενέσθιος, που βρίκσεται
εκεί, αλλά τηρείται το
τυπικό της διαδοχής
και καλείται στον πόλεμο
ο διάδοχος, (Νεοπτόλεμος)
που στρατολογείται ξανά
από τον ίδιο
άνθρωπο, τον Οδυσσέα και στο
ίδιο νησί (όπως
και ο πατέρας του), την Σκύρο !
Εντυπωσιακό είναι
και το μεγαλειώδες
τυπικό της ταφής
του Πατρόκλου με τις
ανθρωποθυσίες, την πυρά, την πομπή, τους
αγώνες, δηλώνοντας εκεί μια
φυλετική διαδικασία, με απαράβατους
εθιμικούς κανόνες .
Υπάρχει
όμως εδώ
μια δυσαρμονία, διότι το
γενεαλογικό δένδρο του Αχιλλέα τον
μετάγει έξω από
την Φθία, στην
Αίγινα, από όπου ο
Πηλεύς έρχεται φυγάς και
συνεπώς έξω από
τον κύκλο της
μυθικής διαδοχής του
Έλληνα και των
κατά παράδοση Ελλήνων .
Παρακολουθώντας τους
μύθους δημιουργείται η αίσθηση
ότι ο Πηλέας "εγγράφεται" επιγαμικά "Έλληνας"(;), είτε από
τον γάμο του με την κόρη του Ευρυτίωνα
(Αντιγόνη) του γιου του
Άκτορα (είναι γιος του Μυρμιδόνα) που και
εκείνος έχει παντρευτεί
απόγονο του Έλληνα, την κόρη
του Αιόλου την Πεισιδίκη (Αιολείς, γενιά του
Έλληνα), είτε από
τον γάμο του
με την Θέτιδα,
αν τελικά αυτή
ήταν μια ντόπια
πριγκίπισσα και μόνο, ως
προς το όνομα
θεά ( είτε συνωνυμία, είτε μυθοπλαστική
αυθαιρεσία).
Βέβαια ακόμη
και ο λαός
του Πηλέα, που ήταν
κατά την μυθολογική
παράδοση οι Μυρμιδόνες, και αυτοί
πλάστηκαν αλλού, έξω από την
κατά παράδοση Ελλάδα (τη Φθιωτικό -Βοιωτία).
Δηλαδή εάν
εξαιρέσουμε τις επιγαμίες,
μόνο ο Πηλέας, στην περιοχή
της Φθίας "συγγενεύει"
με τους
θεόπλαστους (από τα μυρμήγκια )
Μυρμιδόνες της Αιγίνης
και
αυτός μόνο μπορεί
να "συγγενέψει", ως βασιλιάς
τους, και τους υπόλοιπους
Μυρμιδόνες με τους
Έλληνες της Φθίας, απογόνους του
βασιλιά Έλληνα …
Είναι η
επιγαμία του λοιπόν
και μόνον που
προσδίδει στους Μυρμιδόνες
την ονομασία Έλληνες, την
οποία όμως δεν
φέρουν οι υπόλοιποι
ντόπιοι Φθίοι : Λαπίθες, Βοιωτοί, Μάγνητες … που κατοικούσαν μόνιμα
εκεί, πολλά δείχνουν πως
όχι (κάτι άλλο υπάρχει).
Ίσως κάποια
κατάκτηση (που υπαινίσσεται και
ο Ησίοδος διότι
ο Πηλέας είναι αρχηγός στρατού με μεγάλη δύναμη), ή κάποια
μετοίκηση (και κατόπιν οι επιγαμίες)
να μεταβίβασε το
τοπικό φυλετικό όνομα "Έλληνας" στον Πηλέα, κατάσταση που
μπορεί να παντρέψει
τυπικά τους Μυρμιδόνες
με τους Έλληνες, εκτός αν
οι Μυρμιδόνες έφεραν
εκείνοι, πάντα το
όνομα Έλληνες .
2. Τα
Ελληνικά Κείμενα -
Οι Ετυμολογήσεις.
Εάν εξαιρέσουμε
τον φυλετικό μύθο
του μετα-κατακλυσμιαίου βασιλιά - γενάρχη που ονομαζόταν Έλληνας
και δάνεισε το όνομα
στους απογόνους του (και
όχι μόνο) του οποίου
η παρουσία ερμηνεύει
την σχεση ονόματος
και λαού ("Έλλην-Έλληνες") τότε θα
πρέπει να αναζητήσουμε κάποιο άλλο δρόμο για
να ερμηνεύσουμε την
ονομασία και την
σχεση που έχει
με τον Αχιλλέα .
Η
διερεύνηση της σχέσης
εθνωνυμίου και λαού, όταν ο διάλογος με
τους μύθους καθίσταται
αδιέξοδος, πρέπει να επιχειρηθεί
μέσω άλλων δρόμων : είτε αναζητώντας
ιστορικές πληροφορίες μέσα στην
μεταγενέστερη γραμματεία (εάν
υπάρχουν), είτε μέσω της ετυμολόγησης του
ονόματος (της λέξης Έλλην)
για να
εντοπίσουμε το ειδικό
νοηματικό φορτίο της
λέξης, και κατόπιν γλωσσικά να
διαπιστώσουμε κάτω από
ποια γλωσσική διαδικασία, το νόημά
της μεταβιβάστηκε σε ευρύτερα
σύνολα .
(π.χ.
μια λέξη
που περιέγραφε τόπο, μεταφέρεται και
στον κάτοικο, και συνεπώς σ'
ένα ευρύτερο σύνολο, τον λαό,
δηλ. το "Έλληνες",
πιθανόν ν' αποτελεί
παράγωγο του τοπωνυμίου "Ελλάς" ή του
υδρωνυμίου "Ελλάς" το
οποίο θα προϋπήρξε ).
Βέβαια καμιά
ετυμολόγηση δεν μπορεί να
εξηγήσει αξιόπιστα ή να αιτιολογήσει
την επιλογή ενός
εθωνυμίου (π.χ. Σκύθες), πως
δηλαδή από μια
ομάδα ανθρώπων επιλέγεται
μια εθνωνυμία, σε μια τόσο πρώιμη
εποχή ή πως μεταβιβάζεται σ' άλλους ομοφύλους . Ο εντοπισμός ενός
βασικού νοήματος είναι
πολύ χρήσιμος, γιατί μπορεί
να φωτίσει αυτόν
τον δρόμο της
επιλογής ή την
σημασία που είχε
το όνομα για
την ομάδα .
Α) Τα ελληνικά
κείμενα .
Σ'
αυτές τις ερευνητικές
προσπάθειες, όπου ο έλεγχος
αφορά όχι μόνο τον
όρο "Έλληνες" αλλά και το
τοπωνύμιο " Ελλάς", χρειάζεται
να επιστρέψουμε στην
πηγή της επίσημης
καταγραφής τους, δηλαδή
στα ομηρικά κείμενα
που αποτελούν την
παλαιότερη λογοτεχνική πηγή
των Ελλήνων.
Ο Όμηρος, όπως
ήδη αναφέραμε, καταγράφει
αυτή την
σχέση "Ελλάς - Έλληνες" για
τον λαό του Αχιλλέα
που εξεστράτευσε στην
Ασία, δηλαδή για τους "Μυκηναίους"
της Φθίας, χωρίς να
χρησιμοποεί ποτέ τον
όρο Έλληνες, ως εθνικό τους
όνομα .
Τους ονομάζει
συστηματικά μόνο
"Αχαιούς", "Παναχαιούς", "Δαναούς",
"Αργείους" και την λέξη
"Έλληνες" που την
γνωρίζει και ως
ονομασία τόπου(Ελλάς), και ως
ονομασία λαού, την αποδίδει αποκλειστικά στους στρατιώτες του
Αχιλλέα .
Οι δύο
όροι "Ελλάς" -
"Έλληνες" συνδέονται
στενά και ο
ένας παραπέμπει στον
άλλο, διότι ο
λαός του Αχιλλέα, πιστοποιημένα έχει
τριπλή ονομασία Ελληνες - Μυρμιδόνες - Αχαιοί και ο
Αχιλλέας, στη Ι -395, δεχόμενος
την αντιπροσωπεία των βασιλέων για να πάψει την
οργή του, θ' αναφέρει ότι "Αχαιίδες έχει
πολλές η Ελλάς και η Φθία,
κόρες ισχυρών ανδρών…" και στην ίδια
ραψωδία, ο παιδαγωγός
του Αχιλλέα, ο Φοίνικας, θ' αναφέρει (Ι 448) μια ευρύτερη περιοχή που όπως υπονοεί ο Όμηρος την
έλεγαν και αυτή
"Ελλάδα", η οποία μάλιστα,
όπως δείχνει το
κείμενο, δεν ανήκε όλη
μόνο στην επικράτεια
του Αχιλλέα (και του Πηλέα) .
Ως
δεδομένο πρέπει να
δεχθούμε ότι στο βασίλειο
του Αχιλλέα υπάρχει μια περιοχή
που τεκμηριωμένα ονομάζεται
"Ελλάς" και ένας λαός
που ονομάζεται "Έλληνες" αν ο
κατάλογος νεών, είναι
μυκηναϊκός και αποτυπώνει
τα τοπωνύμια εκείνης
της εποχής και
αυτές οι ονομασίες
(τοπωνύμια και λαοί)
έχουν πράγματι ένα
πολύ μακρινό παρελθόν.
Αυτό που
κάνει ιδιαίτερη εντύπωση είναι
ότι το τοπωνύμιο
"Ελλάς" δεν δείχνει
να είναι προσφιλές
στις ονομασίες
του καταλόγου, διότι δεν
μνημονεύεται ξανά στον κατάλογο
για άλλη περιοχή ή
για πόλη παρ'
ότι κάτι τέτοιο
συμβαίνει με άλλα
τοπωνύμια όπως π.χ. το
Άργος … ενώ συνηθίζεται γενικότερα
(κάτι τέτοιο), ως πρακτική
ονοματοθεσίας, δηλαδή κατά την
Μυκηναϊκή περίοδο πολλές ονομασίες επαναλαμβάνονται π.χ. ποταμών
ή ορέων ( Ίναχος, Ασωπός…).
Βέβαια ακόμη και η
ονομασία "Έλληνες" στο
Όμηρο έχει αινιγματική
καταγραφή διότι δεν αποτελεί
μόνο μια περιορισμένη ή μόνο μια
τοπική ονομασία (ενός μικρού
φύλου).
Υπάρχει
ο αινιγματικός στίχος στην Β (-530) που αναφέρεται
στον Αίαντα τον
Λοκρό, γειτονικό βασιλιά του
Αχιλλέα, ο οποίος ως
στίχος μαρτυράει εύγλωττα
για το αντίθετο :
"Λοκρών δε
ηγεμόνευε Οϊλήος ταχύς
Αίας
…………………ολίγος μεν
έην, λινοθώραξ,
εγχείη δ'
εκέκαστο Πανέλληνας και Αχαιούς"
Μετάφραση
:
"
στους Λοκρούς ήταν
αρχηγός ο Αίας, ο γιος
του Οιλέα
…….κοντόσωμος ήταν
και φορούσε λινό
θώρακα
όμως στο
κοντάρι ξεπερνούσε τους Πανέλληνες και
τους Αχαιούς…"
Β 530
Είναι
ο μοναδικός στιχος που μπορεί
να δημιουργήσει πολλές
απορίες για την
λέξη "Πανέλληνες" διότι
γενικεύει την ονομασία,
χωρίς να διευκρινίζει
ποιους εννοεί, σε ποιους
αναφέρεται : στους Λοκρούς, στους
Μυρμιδόνες, και στους δύο,
στους Λοκρούς και
τους Βοιωτούς, ή
μήπως σε όλους
τους Αχαιούς ;
Όλα
είναι πιθανά !